Rondje IJsselmeer

Voor wie een echte vaarvakantie zoekt is dit het rondje. Een tocht van ruim tachtig kilometer waarbij je in een paar dagen het volledige scala aan Fries water langs vaart - de open weidsheid van het IJsselmeer, de ouderwetse charme van de elfstedensteden Stavoren, Hindeloopen en Workum, en de stille binnenwateren van de Friese Zuidwesthoek via Heeg, Woudsend en Sloten. Het is een route voor zeilers en motorboten met voldoende diepgang en waterlinie - de IJsselmeer-stukken vragen om een serieuze boot, geen sloep. Maar wie 'm uitvaart komt thuis met meer indrukken dan een hele zomer in de Friese meren oplevert.

De route in een oogopslag

Vanuit Lemmer zuidwaarts over het IJsselmeer richting Stavoren, langs de kliffenkust naar Hindeloopen en Workum, dan via de Wijde Wymerts en Heeg het binnenland in naar Woudsend en Sloten. Vanaf Sloten via de Lemstervaart terug naar Lemmer.

Bouw dit rondje in de routebouwer van VaarRoute.nl →
Het IJsselmeer-deel kun je niet plannen zonder rekening te houden met de wind - bekijk vooraf het weerbericht.

Vertrekpunt Lemmer

Lemmer is met afstand het beste startpunt voor dit rondje. Het ligt strategisch aan de zuidoosthoek van het IJsselmeer, vlak bij de Lemstersluis - de grote sluis die het Friese binnenwater scheidt van het IJsselmeer. Het oude Friese stadje heeft meerdere passantenhavens, en de jachthaven Friese Hoek is een veilige plek om de boot achter te laten of te bevoorraden.

Voordat je vertrekt is een bezoek aan het Ir. D.F. Woudagemaal verplicht. Dit is het grootste stoomgemaal ter wereld en sinds 1998 op de UNESCO-werelderfgoedlijst. Bij hoog water draait de oude stoominstallatie nog altijd om Friesland droog te houden. Het bezoekerscentrum is op loopafstand van de haven.

Over het IJsselmeer naar Stavoren

De eerste etappe is de zwaarste van het rondje. Vanaf de Lemstersluis vaar je het open IJsselmeer op richting Stavoren, ongeveer 25 kilometer westwaarts. Bij rustig weer is dit een prachtige open vaart met de hele horizon voor je - bij wind kan het flink koppen, dus check vooraf het weerbericht en wacht zo nodig een dag.

Onderweg passeer je het Vrouwenzand, een grote zandbank waar je niet door wilt varen. Daarna kom je aan in Stavoren, een van de oudste elfstedensteden van Friesland en in de middeleeuwen een belangrijke handelshaven. Tegenwoordig is het een rustig stadje met een fijne passantenhaven en een paar terrassen aan het water - een goede plek om de eerste overnachting in te plannen.

Langs de kliffenkust naar Hindeloopen

Vanuit Stavoren vaar je noordwaarts langs de kliffenkust van Gaasterland - een van de weinige stukken van Nederland waar je echte (kleine) heuvels langs het water hebt. De kliffen vallen flink op tegen de vlakke rest van Friesland, en het is een mooi uitzicht vanaf het water.

Hindeloopen, de volgende stop, is misschien wel het meest karakteristieke van de Friese elfsteden. Het houten huizenrij langs de haven, de oude vissershuizen en de smalle straatjes voelen alsof er in 200 jaar weinig is veranderd. Het Hindeloopen Museum vertelt het verhaal van de zeevarende Friezen die ooit tot Indonesië voeren. Een uurtje aanleggen voor een wandeling door het centrum is verplicht.

Naar Workum en het binnenland

Vanaf Hindeloopen is het nog een vaart van een paar kilometer langs de kust naar Workum. Aan de IJsselmeer-kant ligt een havenmonding met de Korenmolen 't Lam en de oude vuurtoren als oriëntatiepunten. Werkenmenstel - de Workumertrekvaart - voert je vanuit de IJsselmeer-haven het stadje binnen.

Workum is de derde elfstad op de route en biedt het Jopie Huisman-Museum, het Warkums Erfskip in het oude waaggebouw, en een levendig centrum met cafés en winkels. Vanaf hier laat je het IJsselmeer achter en duik je het Friese binnenland in.

Door de Wijde Wymerts naar Heeg en Woudsend

Vanuit Workum vaar je via de Galamadammen-sluis (of er even doorheen tot het Heegermeer) richting Heeg. De Wijde Wymerts is een van de mooiere binnenvaargeulen van het gebied, met aan beide kanten rietkragen en kleinere meren. In Heeg kun je opnieuw aanleggen - het is een gezellig watersportdorp met een uitgebreide passantenhaven.

Vanaf Heeg vaar je verder naar Woudsend. Het dorpje ligt aan een knooppunt van Friese vaarwegen en heeft de markante korenmolens De Jager en De Snip die al van ver te zien zijn. Een leuke plek voor een tweede overnachting als je het rondje in drie dagen wilt doen.

Naar Sloten en terug naar Lemmer

Het laatste deel voert je naar Sloten, de kleinste van de elf Friese steden. Sloten is een puur kleine stad - het centrum heeft één gracht, maar wel met grachtenpanden, een korenmolen en een poort die zo uit een schilderij komen. Vanaf het water heb je het hele stadje in beeld in een paar honderd meter. Voor de doorgang door Sloten betaal je 2 euro tolgeld bij de brug - een fijn detail dat hoort bij het stadje.

Vanuit Sloten is het nog een korte vaart via de Brandemar en de Lemstervaart terug naar Lemmer, waar het rondje eindigt. De laatste paar uur vaar je terug door het binnenland - rustig water, weinig medeboten, en als je geluk hebt een zonsondergang om de tocht mee af te sluiten.

Praktische tips

• Diepgang max 1,70 m; voor het IJsselmeer-deel is een serieuze boot nodig (geen sloep)
• Plan minimaal twee dagen voor het hele rondje, ideaal is drie
• Het IJsselmeer-deel (Lemmer-Stavoren-Hindeloopen) is afhankelijk van de wind - wacht een dag bij te veel wind
• De Lemstersluis, Johan Frisosluis en Workumersluis zijn de hoofdsluizen onderweg
• Sloten heeft 2 euro tol bij de brug, vaak alleen contant
• Stavoren, Hindeloopen, Workum, Heeg en Woudsend hebben allemaal goede passantenhavens
• Het Woudagemaal in Lemmer is op werelderfgoedlijst en absoluut bezienswaardig

Tot slot

Dit rondje is een van die vaartochten waar je over jaren later nog over praat. De combinatie van het open IJsselmeer met de hechte oude havens van vier elfsteden en de stille binnenwateren van de Friese Zuidwesthoek geeft een complete dwarsdoorsnede van wat het noorden van Nederland aan watersport te bieden heeft. Wie dit rondje voor het eerst doet, doet het meestal niet voor het laatst.